كثيره‌اى « 1 » است از ظلّ اللّه و عبد اللّه و نور اللّه و وجه اللّه و مشيّت اللّه و خليفة اللّه ؛ و از جمله‌ى آن اسماء است حقيقت محمّديه كه او از حيث باطن و روحانيّت انسان كبير است ، و به آن حقيقت موجود و مخلوق شده‌اند كلّ ماهيات جميع عوالم و مراتب موجودات ؛ بلكه خود آن حقيقت است كل اشياء كه عقلش عقل كل ، و نفسش نفس كل ، و جسمش جسم كل ، اعم از جسم فلكى و عنصرى . و مطابق همين رسيده است در زيارت جامعه‌ى ائمّه‌ى هدى - عليهم السلام - كه خلفاى آن حقيقت محمديه‌اند « 2 » : « ارواحكم فى الارواح و نفوسكم فى النّفوس و اجسادكم فى الاجساد » . چه ، احاطه‌ى آن حقيقت به كل اشياء از قبيل احاطه‌ى نور شمس است در قوس النّهار ، به جميع كواكب « لا تعدّ و لا تحصى » . و از جمله ، محاط به نور او است كل « 3 » انبياء سلف ، و بديهى است و وجدانى « 4 » كه محيط ، اشرف و اكبر از محاط است ، « و اللّه على كل « 5 » شىء محيط و على كل شىء شهيد » . از اينجاست كه حكما در تأويل قول حق - سبحانه و تعالى - « حم تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ » ، فرموده‌اند كه حاء اشاره به حق ، و ميم اشاره به محمّد است . و معنايش آنكه حقّ است محمّد ( ص ) . [ به گفته‌ى ] شيخ سعدى : « آدم و نوح و خليل و موسى و عيسى * آمده مجموع در ظلال محمد » و سبب بر « 6 » آنكه خلقت ما سوا به دست او است ، از بابت استغراق هستى محمّدى است در هستى حق حقيقى . و دال بر اين مطلب است حديث قدسى : « يا بن آدم اطعنى حتّى اجعلك مثلى انا اقول لشىء كن

--> ( 1 ) . شا : كثيره ( 2 ) . پا : خلفاى محمد ( ص ) ( 3 ) . شا : ( كل ) را ندارد . ( 4 ) . شا : بديهى وجدانى است ( 5 ) . شا : و اللّه بكل ( 6 ) . پا : ( بر ) را ندارد .